Սահմանամերձ Վահանում պատերազմը չի մոռացվում

Սահմանամերձ Վահանում պատերազմը չի մոռացվում

Բանաձեւի հեղինակ սենատորն արտասվում է Հայոց ցեղասպանության մասին խոսելիս

Բանաձեւի հեղինակ սենատորն արտասվում է Հայոց ցեղասպանության մասին խոսելիս

Հեղինակ :

Լիլիթ Մխիթարյան

Պետք է սկսել այնտեղից, որտեղից սպրդեց առաջին հակասությունը Հայ տեսակի և իր Հայրենի բնօրրանի միջև. Գևորգ Հովհաննիսյան

05/12/2014 22:10

Պետք է սկսել այնտեղից, որտեղից սպրդեց առաջին հակասությունը Հայ տեսակի և իր Հայրենի բնօրրանի միջև. Գևորգ Հովհաննիսյան

«Ազատ Ձայն» լրատվականն իր ընթերցողին է ներկայացնում պատմաբան, «Հայոց Տերերը» գրքի հեղինակ Գևորգ Հովհաննիսյանի հետ մի հարցազրույց ստի և ճշմարտության մասին: «Այն առաքինություններն ու որակները, որ հատուկ են մեր Ցեղին, դրանք այսօր դարեր շարունակ տիրող ստի, կեղծիքի ազդեցությունից անթեղված են մեր էության խորքերում, բայց չեն մեռել: Այդ որակներն է, որ պետք է պեղել ու բոցավառել: Դրանց շնորհիվ միայն կարող ենք խորտակել Ստի կապանքներն ու ոչ միայն խոսել ճշմարտությունից, այլև գործել, արարել Ճշմարիտը»,- վստահ է Հովհաննիսյանը:


Պրն Հովհաննիսյան, շուտով կբոլորի Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցը, բայց մենք դեռևս այս դաժան իրողության ճանաչողության փուլն էլ չենք հաղթահարել, այսինքն՝ իրերն իրենց անուններով չենք էլ փորձում կոչել: Ըստ Ձեզ ինչո՞ւ, ո՞րն է մեր խնդիրը:

Պատճառները բազմաթիվ են: Նշեմ, իմ կարծիքով, ամենաէականները. նախ, ողջ այս շրջանում մեր ազգի քաղաքական ճակատագրի վարողները, մեղմ ասած, պարել են Ցեղասպանության պատվիրատուների և կազմակերպիչների սրնգի տակ, և հիմնականում հենց այս վերջիններիս քաղաքական շահերով ու ցուցումներով պայմանավորել իրենց վերաբերմունքն այն իրագործողների հանդեպ անգամ: Մեր օրերում էլ  ոչինչ չի փոխվել: Այստեղից ծագում է մեկ այլ՝ ոչ պակաս կարևոր հանգամանք. պատկերացնենք, որ խորհրդային տիրապետության տարիներին որևէ մի ուսումնասիրող հանդգնում է հայտարարել այն մասին, թե չլիներ հրեական շարասյան ջանքերով «համայնավարեցված» Ռուսաստանը, չհոսեր Լենինի ոսկին՝ միլլիստների գրպանը, հրեածին Քեմալը ոչ միայն չէր կարողանալու ավարտին հասցնել արյունարբու իր նախորդների գործը, այլև դժվար թե ներկայիս թուրքական պետությունն ընդգրկեր Արևելյան Հայաստանի տարածքները: Դժվար չէ պատկերացնել նման խենթի ճակատագիրը: Նույնն է և հիմա. մեր դասագրքերում ներկայացվում են հոգեցունց պատմություններ՝ այն մասին, թե ինչպես, այս կամ այն դաժան սուլթանը, արնախում փաշան կամ անսիրտ բեյը եկան, արշավեցին, ավարառեցին, կոտորեցին խեղճ քրիստոնյաներիս: Թե ինչպես Կարմիր սուլթանը հարյուր հազարավոր հայեր կոտորեց, քանզի գազանաբարո էր և ատում էր մեզ: Իսկ եթե գրվի, որ  սուլթանների ու բեյերի անձնական հակումների պատճառով չէր կոտորվում հայը, այլ այն դառը ճշմարտության, որ Հայկական լեռնաշխարհում իր ոտքը դրած թուրքը այստեղ հաստատվելու համար պարտադիր կերպով պիտի վերացներ հայի տեսակը: Ու պղծահոգի թուրքը դարեր շարունակ անձնատուր եղավ եղեռնատենչ իր հակումներին՝ քայլ առ քայլ հայաթափելով Հայաստանը: Դասագրքերում այս մասին չի գրվում, քանզի քաղաքակիրթ ենք մենք, ատելություն չունենք թուրք աշխատավորի ու գյուղացու հանդեպ, ինչպես չունեինք 1920 թվականին Կարաբեքիրի բանվորա-գյուղացիական ասկյարների հանդեպ: Իսկ եթե գրեն, որ Սալոնիկի հրեական շրջանակներից վիժած իթթիհատականները՝ Բրիտանական կայսրության պատվերով ու համաշխարհային սիոնիզմի դիվային ծրագրով՝ հնարավորություն ստացան հագուրդ տալու իրենց ցեղային պիղծ բնազդներին, ապա տասնամյակներ շարունակ Հայոց Դատը միջազգային ատյաններում ներկայացնող մեր կազմակերպությունները կզրկվեն իրենց հացից, իսկ հաշմանդամ-մուրացիկի գործելաոճը, իբրև քաղաքականություն որդեգրած մեր իշխանություններին, ամենահետին թշվառականն անգամ չի նախանձի:   


Հայոց ցեղասպանության իրագործողները, պատվիրատուները, մեղսակիցներն ու կողքից նայողները տարբեր են, սակայն մենք միայն թուրքերի կողմից ճանաչումն ու փոխհատուցումն ենք պահանջում, մի՞թե մյուսներն էլ, եթե ոչ ավել կամ պակաս, այնուամենայնիվ, պատժի արժանի չեն, կամ մի՞թե նրանք մեզ ոչինչ չունեն տալու:  

Այն, որ թուրքն արնապարտ է, որ պատասխան պետք է տա և հատուցի մեր ազգին հասցրած բոլոր չարիքների համար՝ դա կասկածից վեր է: Թուրքն այսօր տիրում է մեր Հայրենիքի՝ Հայկական Լեռնաշխարհի մեծ մասին, ու միայն դրանով արդեն, վտանգել է մեր Տեսակի ապագան, քանզի զրկվելով իրենց բնատարածքների էներգիայից սնվելու հնարավորությունից՝ կորցնելով իրենց կերպարանք տվող բնության հետ կապը՝ ազգերը ենթարկվում են հոգեմարմնական դանդաղ խեղման, էության երկատման: Հայկական Լեռնաշխարհում կա՛մ թուրքը պետք է ապրի, կա՛մ՝ Հայը: Այս ճշմարտությունը թուրքը շատ շուտ է ըմբռնել. այստեղից էլ՝ շուրջ հազարամյա մեր Ցեղասպանությունը: Ու ասել, թե Համիդը դրեց ջարդերի քաղաքականության սկիզբը, կամ երիտթուրքերը հղացան Հայոց Եղեռնը՝ պարզապես ինքնախաբեություն է: Թուրքն ու Հայը կենսաբանական թշնամիներ են՝ ոխերիմ թշնամիներ, որոնցից մեկի համար տեղ չկա այս լեռնակղզում: Որքան շուտ որդեգրենք այս փաստը, այնքան ավելի լավ կհասկանանք մեր հարաբերությունների թաքուն տրամաբանությունը: Այս դաժան ճշմարտությունը հասկացել են նաև նրանք, ովքեր, վարպետորեն օգտվելով թուրքի անմարդկային բնազդներից, ծրագրեցին և նրա ձեռքով իրագործեցին Հայոց Ցեղասպանությունը: Մեր ազգի կեսի ոչնչացման, մեր Հայրենիքի հայաթափման, միլիոնավոր գաղթականների համար մեղավոր ենք նախևառաջ մենք, այդ մասին կմանրամասնեմ ստորև, բայց մեր կանացի թուլությունը, մեր «ազգային գործիչների» ապիկարությունը, քաղաքական հիմարությունը, թուրքի հոգեբանությունն ու անթաքույց նկրտումները հաշվի առած ուժերը մեղավոր են ոչ պակաս, քան թուրքը: Խոսքը վերաբերում է Բրիտանական կայսրությանը, որն իր քաղաքական-տնտեսական շահն էր տեսնում՝ հրեական սերուցքի միջոցով Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունները դժոխքի վերածելով, հրեական դրամատերերի միջոցով՝ երիտթուրքերին իշխանության բերելով: Խոսքը վերաբերում է սիոնիստ հրեաների գիշատիչ նկրտումներին՝ թուրքի ձեռքով տիրանալ հայի տնտեսական միջոցներին, մենաշնորհներին ու հնարավորություններին: Խոսքը վերաբերում է արաբական անապատներում ձրի աշխատուժի հոտն առած գերմանական գիշատիչներին: Վերջապես, Ռուսաստանին, որի ջանքերով՝ հնարավոր դարձավ Արևելյան Հայաստանի մեծ մասի բռնազավթումն ու այնտեղ մնացած հայության ծվենների բնաջնջումը՝ Քեմալի կողմից: Պատասխանատու են սրանք բոլորը, բայց, նորից եմ կրկնում՝ Հայ Դատը ավանդաբար ներկայացնողներին, վերը նշված պատճառներով, տրված չէ՝ իրերն իրենց անուններով  կոչելու:


Արդեն 2000 տարի ստի մեջ ապրում ենք, և տարեցտարի ստի պաշարը մեծանում է, ասենք 1890-ականներից, միգուցե, ավելի վաղ, այնուհետև մինչև 1915թ. և դրան հաջորդած տարիներին այդ ստի ծավալներն ավելի մեծացան, ավելի դաժանացան մեզ համար, բայց մենք շարունակում ենք գուրգուրել այդ սուտը: Ե՞րբ ենք հասնելու ճշմարիտին և ե՞րբ ենք սկսելու սիրել ճշմարիտը:

Մեծ Սուտը, որ քանդեց մեր Տունն ու դարերի ընթացքում աննպատակ նախրի վերածեց երբեմնի հզոր մեր ազգը: Սուտը, որ Հայոց փառքը թաղեց սև փարաջայի տակ ու այսօր էլ,  անեծքով է պատել՝ իր Հայրենիքում անգամ իբրև տարագիր ապրող հայի ամեն մի օրը: Բազմածալք են այդ հրեշի փեշերը, և գուցե, մեկ այլ անգամ առիթ կունենանք զրուցելու այս մասին: Բայց հիմա, չշեղվելու համար բուն նյութից, կցանկանայի բերել մի օրինակ՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես է դարեր շարունակ սնուցվել Մեծ Սուտը, որը մեզ հասցրեց այս վիճակին: Եվ այսպես. «...Հիմնահատակ կտապալվի Հայքը, նրա անմատույց պարիսպները կգրավի աղեղնավորների ազգը, և նրանք կուտեն մինչև իսկ՝ իրենց բազուկները...այնժամ, մարդիկ պիտի ասեն լեռներին, թե՝ ընկեք մեզ վրա, և բլուրներին, թե՝ ծածկեցեք մեզ... շատերի սերը կցամաքի, անգթությունը կամրանա, և մարդիկ անժուժկալ կլինեն, որը երկիրը խուճապի կմատնի, և իմաստունները կփախչեն Արևելք... դրանից հետո, ամբողջ քրիստոնեական աշխարհին փրկություն պիտի գա արիական զորքերից՝ հռոմեացիներից, ապա կխաղաղվի երկիրը բազում տարիներ, և կգան բարի ժամանակներ...»: Սա մի փոքրիկ հատված է՝ «Մեծ» հորջորջված Ներսեսի տեսիլքից, որը, հասկանալիորեն,  հորինվել է պատմիչների, և ամենայն բծախնդրությամբ տարածվել՝ եկեղեցական քարոզիչների կողմից: Ի՞նչ է ստացվում. երբ եկավ «աղեղնավորների ազգը» (այս անվան տակ, ընդանրապես, միջնադարյան մեկնիչներն ի նկատի են ունեցել թաթար-մոնղոլներին, թյուրքական ցեղերին), իսկույն մեր ուղեղներում առկայծեց «լուսավոր» այն միտքը, որ ամեն բան կանխորոշված էր, դեռևս մեծն Ներսեսն էր հրեշտակից ստացել այս տեղեկությունը, ուրեմն, եկել է մեր բազում մեղքերի քավության պահը: Թվում է, թե անմեղ մի հեքիաթ է սա: Բայց նման ստերով են սերունդներին դարձնում ձեռնասուն, նման ստերը՝ երկիր են կործանում: Իսկ այդ ստերի պակասը՝ մենք երբեք չենք ունեցել. մինչև «աղեղնավորների ազգի» հայտնությունը, մի շարք այլ հրաշափառ ստերի արդյունքում վերացել էր հայոց ազնվականությունը՝ իր իսկական իմաստով, փոշիացել էր հայոց դիմադրական ուժը, իսկ երկիրը դարձել էր պատուհաս՝ հայի աչքին. այն երկիրը, որ Դրախտ էր մեր նախնիների համար: Այն երկիրը, որ շնչում էր, ապրում՝ իր բնիկների պես, այն երկիրը, որի բնության յուրաքանչյուր քմայքը՝ հայն զգում էր իր զարկերակի պես, որի առանձնահատկություններով էր նաև պայմանավորում իր քաղաքականությունը, այդ երկիրն ահա՝ դարավոր տեսիլքների, մարգարեացումների ու անեծքների արդյունքում հայի համար դարձավ «գիշատիչ ցեղերի ճանապարհին անօգ փռված մի խաչմերուկի», որտեղ ապրելը անեծք էր ու երկնային պատիժ: Այնինչ, մենք էինք արդեն վերածվել անօգ, նվաստ, «քրիստոնյա Արևմուտքից» փրկություն ակնկալող անզոր մի հոտի: Ու մինչև 20-րդ դար ապրեցինք այս ստով. թե քրիստոնյա Արևմուտքից է գալու մեր փրկությունը, «ռուս եղբորից» կամ «քեռի սեմից»: Իսկ ճշմարտությունն այն է, որ նվաստը, թույլն ու ստրուկը ընկերներ չունեն այս աշխարհում: Քաղաքական մուրացիկից զզվում են ու պատեհ առիթի դեպքում՝ աշխատում զոհաբերել նրան: Եվ մեծ հաշվով, մեզանում է թաքնված գաղտնիքը մեր դժբախտությունների: Այս ճշմարտությունն է, որ մինչ օրս չի գիտակցում մեր մտավոր ընտրանին և տասնամյակներ շարունակ՝ իր հանցավոր անգործությամբ, ազգի պարանոցին է նստեցրել արնախում տզրուկների՝ արտասովոր հաջողությամբ վերարտադրվող մի հաջորդականություն: Ճշմարիտն, ըստ իս, այն է, ինչ առկա է մեր հոգիներում իբրև Տեսակ՝ մեր արարման պահից: Այն առաքինություններն ու որակները, որ հատուկ են մեր Ցեղին, դրանք այսօր դարեր շարունակ տիրող ստի, կեղծիքի ազդեցությունից անթեղված են մեր էության խորքերում, բայց չեն մեռել: Այդ որակներն է, որ պետք է պեղել ու բոցավառել: Դրանց շնորհիվ միայն կարող ենք խորտակել Ստի կապանքներն ու ոչ միայն խոսել ճշմարտությունից, այլև գործել, արարել Ճշմարիտը:


Խոսք գնաց ճշմարիտի մասին. այսօր երբ խոսում ենք, որ ցեղասպանություն իրագործողների պարագլուխները սիրոնիստ հրեաներ էին, բոլորը նեղվում են այդ հանգամանքից՝ նշելով, որ սույնով շեղվում ենք բուն թեմայից, այսինքն՝ թուրքին արդարացնում ենք: Բայց մի՞թե ճշմարտություն իմանալը, սեփական թշնամիներիդ քանակն ու որակը իմանալը թեմայից շեղում է: Եվ մի՞թե ընդունելով պարագլուխներին՝ իրագործողներն անմեղսունակ են դառնում: Ի՞նչ կասեք այս մասին: Մեզ պե՞տք է այս ճշմարտությունը ընդունելն ու իմանալը:

Ճիշտն ասած, ես տեսնում եմ այդ մտայնությունը: Անձամբ ծանոթ եմ մարդկանց, ովքեր համառորեն թիրախ են դարձնում կա՛մ պատվիրատուներին, կա՛մ կազմակերպիչներին, կա՛մ իրագործողներին, և չեն ընդունում դրանց բոլորի պատասխանատվությունը: Իմ մոտեցումը հետևյալն է, և ես դա նշեցի քիչ վերը. թուրքը մեզ պարտք է՝ արյուն և Հայրենիք, և այդ պարտքը նա, համոզված եմ, վաղ, թե ուշ վճարելու է, այլապես մեր մեջ մեռած է Հայկի ու Արտաշեսի գենը: Բայց մեր անօրինակ ողբերգության դիվային կազմակերպիչներն ու ծրագրավորողները պակաս մեղավոր չեն: Դրանց ճանաչելը, դրանց մղումներին ծանոթանալը կենսական է մեզ համար: Հայ երիտասարդը պե՛տք է գիտակցի, որ մենք բարեկամներ չունենք այս աշխարհում, որ մենակ ենք, որ հազարամյակներ շարունակ մեր Ցեղին նախանձող ու ատող տեսակը,  օգտագործել և օգտագործելու է մեզ թուլացնող ցանկացած երևույթ, կռվան՝ մեր պատմությանը, հողին, մեր կենսագրությանը տիրանալու համար: Եվ վերջապես, Հայ երիտասարդը պետք է գիտակցի, որ  Հայ Դատը տասնամյակներ շարունակ ներկայացնողները՝ այդ Դատի «շնորհիվ» ընտանիք են պահում՝ ու այդ Դատը չի լուծվելու, քանի դեռ հույսներս՝ Ցեղասպանության կազմակերպիչներն են: Պատմական դեպքերի սխալ գնահատականը՝ անպատասխան չի մնում սերունդների համար: Հայը պետք է գիտակցի.Մեր միակ զինակիցը՝ մենք ենք:


Այս հարցից բխում է մեկ այլ հարց, իսկ մի՞թե պատմական դեպքերի սխալ գնահատականը չի մեզ այսօր այս վիճակին հասցրել:

Իհարկե: Թերթենք Հայոց պատմությունը և կտեսնենք մի կարմիր գիծ, որ վերջին 2000 տարվա ընթացքում, գուցեև ավելի, ցայտում է մեր կենսագրության էջերից: Մեր ազգին պատուհասած ցանկացած ողբերգություն մենք ընկալել ենք իբրև «աստծո պատիժ», իբրև նախախնամական մի պատուհաս, որ իջեցվել է երկնքից: Ո՞րն է մեր մեղքը. անձամբ ես, կարծում եմ՝ այն, որ հույժ քաջամարտիկ, մեծագործ Տրդատը՝ մի օր հրաժարվեց իր սրից և մտավ Մանյա Այրքը՝ ճգնելու: Նախնիները երբեք չեն ներում Ցեղին հասցված վիրավորանքն ու դավաճանությունը: Բայց այս դավաճանությունն ընկալվեց ու տարփողվեց, իբրև մի մեծ «լուսավորություն». սերունդներ վարժեցվեցին, բառիս բուն իմաստով՝ մեր անցյալը մոռանալու և Նեռի գալստյանն սպասելու ուղղությամբ: Սերունդներ վարժեցվեցին՝ Ցեղի կենսաբանական զորույթը, մեր Տեսակի հավերժությունը պայմանավորող որակները՝ սառաների ու աբրահամների փերեզակային, քոչվորա-հոտային բնազդներով փոխարինելու համար: Արդյունքում, երբեմնի հզոր, ռազմատենչ, հպարտ ու արարող ազգն այսօր կորցրել, կամ կորցնելու վտանգին է ենթարկել կենսաբանորեն նպատակահարմար իր որակները: Իսկ մենք, եթե մինչև 100 տարի առաջ,  չէինք կարող, ի վիճակի չէինք բարբառել ճշմարտությունը, այսօր ի՞նչն է մեզ խանգարում ասելու, որ զոհն ենք դարավոր կեղծիքի: Այդ կեղծիքից ծնվեցին մեր բոլոր դժբախտություններն ու պատուհասները: Այդ կեղծիքը մեզ «նվիրեց» այն միֆը, թե ռուսն ու սաքսն են մեր եղբայրները, թե ոչինչ ենք մենք, առանց դրսի օգնության, հրեածին մարդ-աստվածն է մեզ բերելու փրկություն: Իսկ հրեան՝ «աղեղնավորների ազգի» ձեռքով, շուրջ 100 տարի է, ինչ մեզ տանում է «փրկության»: Վերանայել է պետք մեր ողջ պատմությունը. և ո՛չ 1915 թվականից սկսած, այլ  խորքերն է պետք գնալ, պետք է սկսել այնտեղից, որտեղից սպրդեց առաջին հակասությունը՝ Հայ տեսակի և իր Հայրենի բնօրրանի միջև:


100 տարի մեզ սովորեցրել են, որ հայերին ցեղասպանելու պատճառը մեր քրիստոնյա լինելն էր, բայց իրականությունն այլ է, այս սուտն ինչի՞ համար էր:

Այս սուտը հորինվել է Հայաստանյաց առաքելական եկեղեցու կողմից, և կոչված է կոծկելու մեկ փաստ. Հայն ու թուրքը կենսաբանական թշնամիներ են: 2000-ամյա ավանդույթի համաձայն, ամեն բան փորձում են կրոնականացնել: Դավաներ հայը մուսուլմանություն, բուդդիզմ թե այլ մի կրոն, պետք է կոտորվեր, քանզի, կրկնում եմ, թույլ էր, դարերով սրսկված մահադեղից՝ անպաշտպան, իսկ Հայկական Լեռնաշխարհը փոքր է երկու հակոտնյա տեսակների համար:


Չե՞ք կարծում, որ ստի մեջ ապրելով, մենք մեզ կրկին ցեղասպանվելու վտանգի առաջ ենք կանգնեցնում, մի տեսակ գառան հոտի ենք վերածվել:

Բնականաբար, քանի դեռ չենք սովորել դասեր քաղել մեր պատմությունից, քանի դեռ շարունակելու ենք  թուրքին համարել դրկից, եվրոպացուն ու ռսին՝ պատվար, հրեային՝ աստվածընտրյալ ազգ, քանի դեռ չենք հասկացել, որ մենակ ենք աշխարհում, որ մեր փրկությունը միայն մեր մեջ է, իսկ մեր դժբախտությունների համար մեղավոր ենք, նախևառաջ, մենք, վաղը կրկին, երբ պատմությունը մեզ կանգնեցնի նույն խնդրականի առջև, սխալվելու ենք և պատուհասվելու:


Հավատո՞ւմ եք, որ 2015-ին ցեղասպանության ճանաչման առումով հաջողության կհասնենք, եթե ոչ՝ ինչո՞ւ և ե՞րբ կհասնենք մեր պահանջատիրությանը:

Ոչ, չեմ հավատում: Գուցե, զարմանալի և տարօրինակ թվա, բայց ես չեմ հասկանում, թե մեր ինչին է պետք  ողջ այս լացուկոծը: Ո՞ւմ ենք դիմում. մեզ ջարդողների՞ն: Թուրքիային քաղաքական կամ տնտեսական կողմնորոշումներ պարտադրելու համար՝ Բրիտանական կայսրությունն առաջ էր քաշում «վեց վիլայեթներում բարեփոխումներ անցկացնելու» հարցը, և մեր ապիկար գործիչները, հորթային հրճվանքով, վազում էին Բեռլին ու Սան-Ստեֆանո՝ առանց գիտակցելու, որ դրանց հաջորդելու են նորանոր ջարդեր: Որևէ բան փոխվե՞լ է այսօր: Թուրքիո մասնատման հարցը վաղուց է ծրագրված: Այս համատեքստում, Հայոց Ցեղասպանության կազմակերպիչները խրախուսում են և հանդուրժում մեր տարատեսակ «ցեղասպանագետ» միությունների ու «վտարանդի» կազմակերպությունների հայտերը, կազմակերպում Հայոց պետության ապիկար կառավարիչների ու ակադեմիկոսների երկխոսությունը թուրք և քուրդ «պատմաբանների» միջև: Պատկերացնո՞ւմ եք. սեռագար  թուրքն ու անասնապիղծ քուրդն այսօր աչքի են ընկնում նաև նրանով, որ «պատմաբաններ» ունեն: Ու մեր ակադեմիկոսները, ոչ միայն չեն ամաչում դրանց հետ հավասարի իրավունքով սեղան նստելուց, այլ նաև ամենաբարձր մակարդակով՝ «Նարեկացու» անվան մեդալներ են շնորհում մեր դահիճների ժառանգներին: Ես չեմ խոսում սփյուռքահայ այն փեշակավոր «ցեղասպանագետների» մասին, ովքեր անգամ գրքեր են սկսել գրել հայ ընտանիքներին փրկած թուրքերի մասին՝ անգրագետ գյուղացուց սկսած մինչև Քեմալ Աթաթուրք: Ամեն ինչ արվում է, որպեսզի մի  կողմից խամրի Հայրենատիրության, Պահանջատիրության կրակը մեզանում, իսկ մյուս կողմից՝ հավիտյանս մոռացվի այն կարևոր դերակատարումը, որ ունեցել են Եվրոպան, Ռուսաստանն ու Սիոնիզմը՝ մեր անօրինակ ողբերգության մեջ: Մեր պահանջատիրությունն անիմաստ է և աննպատակ, քանի դեռ չենք բարձրացել մեր պահանջներին սեփական ուժերով տեր կանգնելու աստիճանին: Ոչ ոք մեզ չի օգնի, և պարտավոր էլ չէ: Մենք ենք մեր անցյալի ժառանգներն ու ներկայի, գալիքի միակ պատասխանատուները: Ես հասկանում եմ, որ չեմ տեղավորվում ներկայումս ընդունված խաղի որևէ կանոնի մեջ, բայց համոզված եմ, որ ճիշտ եմ, ու գիտեմ, որ գալու է մի օր, երբ իմ գաղափարներով զինված սերունդն է տեր կանգնելու Ցեղիս Դատին. ես թքած ունեմ թե՛ միջազգային ատյանների արդարադատության, և թե՛ դրանց վրա հույս դրած մեր ավանդական «հայդատականների» վրա: Հայկական Հարցը կլուծվի այնժամ, երբ Հայոց պետության ղեկավարը կկարողանա անթարթ աչքերով այս խոսքերն ասել աշխարհին:


Իսկ մի՞թե մենք պահանջատեր ենք կամ գիտե՞նք՝ ինչպես լինել պահանջատեր:

Եթե ես որևէ մեկից պահանջում եմ ինչ-որ բան, ապա պետք է վստահ լինեմ  առնվազն երկու բանում. պահանջիս հետ համաձայնվելու դեպքում ես կարող եմ լիարժեք կերպով տնօրինել ստացածս: Եվ երկրորդ՝ պահանջս մերժվելու դեպքում, ես ի զորու եմ ուժով ստանալ հասանելիքս: Այսօր մենք պահանջում ենք նախևառաջ թուրքից ճանաչել իրենց պապերի եղեռնագործությունը: Եկեք մի պահ պատկերացնենք, թե թուրքն ընդունեց իր պապերի մեղքն ու ներողություն խնդրեց: Նաև  պատրաստակամություն հայտնեց՝ հատուցելու տնտեսական բոլոր վնասները: Հետո՞: Թե՞ հույս ունենք, որ թուրքը պիտի քաշվի Էրզրումից արևմուտք ու ասի՝ եկե՛ք, հայե՛ր ջան, վայելե՛ք ձեր հայրենիքը: Ի՞նչ նպատակ ենք դրել մեր պահանջատիրության մեջ, և ի՞նչ սպասելիքներ ունենք: Ունե՞նք արդյոք ծրագրեր՝ այս կամ այն ելքի հետ կապված: Պետությունն ընդհանրապես, ավելի ճիշտ, պետությունը ներկայացնողները տեղյա՞կ են, որ մենք պահանջատեր ենք, թե՞ պարզապես տարին մեկ օր հերթական շոու-ծրագրի գումարներն են գրպանում: Այսօր շատ ենք խոսում Սևրի պայմանագրից, բայց մոռանում ենք, որ դրան հաջորդեց Կարաբեքիրի անպատիժ արշավանքը: Ունի՞ մեր պետությունն այն նախադրյալները, որոնցով  կարող է շենացնել ապագա Մեծ Հայաստանը: Ունի՞ մեր պետությունն այն կամքը, որով վաղը հարվածելու է՝ իր պահանջը վերջնականապես մերժած թուրքին: Իսկ եթե Հայոց Ցեղասպանության իրական մեղավորները վաղը մեր հողերի վրա «Քուրդիստան» ստեղծեն, ի՞նչ է ծրագրել մեր պետությունը դրա դեմը նախօրոք առնելու համար: Բոլորս էլ գիտենք. մեր պետության ներկայացուցիչներն արդեն երկու տասնամյակից ավել, չարիք են մեր գլխին: Արցախյան հերոսամարտում պատվավոր հաղթանակ տարած մեր ազգն այսօր բարոյալքված է, վերածված՝ մի նախրի: Մենք պահանջատեր չենք, քանզի լինել պահանջատեր, դա նախևառաջ ենթադրում է՝ հասկանալ, թե ինչ ես պահանջում, և որ պակաս կարևոր չէ՝ ունենալ ուժ և զորություն՝ պահանջածիդ տեր կանգնելու:


Մեր օրերում դժվար է հայը պատկերացնում, որ այսօրվա Հայաստանի նման փոքր երկիրը, կարող է արդարոթյան հասնել միջազգային ասպարեզում, այս պարագայում Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման առումով: Բայց 100 տարի առաջ հայի ձեռքին էր Օսմանյան կայսրության տնտեսության առյուծի բաժինը, բայց ոչ այն ժամանակ հաջողացրինք, ոչ այսօր ենք հաջողում գալ պատմական ճշմարտության, ո՞րն է մեր խնդիրը, (այս պարագայում հաշվի չառնելով աշխարհը ղեկավարողներին) այսինքն՝ փաստերը ցույց են տալիս, որ մեր խնդիրը դրամի հետ չէ կապված:

Հայ ազգային տեսաբանները ժամանակին նկատել են, որ հայն իր հոգեբանությամբ  տարբերվում է շատ այլ ազգերից նաև նրանով, որ հայ դրամատերը, օրինակ, երբեք պատվար չի կանգնում հայ մտավորականին: Ցավալի դիտողություն է սա, բայց՝ ճիշտ: Եկեք հեռուն չգնանք, թեպետ կարող է շեղվենք բուն նյութից: Այսօր մեր երկրում խնդիրներ կան, որ կարելի է լուծել առանց պետական բյուջեի: Այսօր գրքեր կան, որ տարիներ շարունակ սպասում են իրենց հովանավորին՝ անարդյունք: Այսօր ոչ ոք իր տեղում չէ: Կիսագրագետ փերեզակն այսօր ճամարտակում է քաղաքականությունից: Այսպես եղել է դարեր շարունակ. առևտրականներն ու փերեզակներն են որոշել մեր բախտը: Սա է պատճառը, որ Օսմանյան կայսրության մեջ տնտեսական անբավ հնարավորություններ ունեցող մի ազգի ներկայացուցիչներ, ոչինչ չկարողացան անել գոնե իրենց կյանքը փրկելու համար: Հայը՝ հրեա չէ, և դրամի հետ չէ կապված նրա խնդիրը: Հայն այլասերվում է մի վայրկյանում, եթե կտրվում է իր հողից: Հայը դառնում է օտարի ծառա, եթե կտրվում է իր արմատներից: Մեր խնդիրը հետևյալն է. պետք է համախմբվենք, միանանք մեր Հայրենիքում, վերջ դնենք մեզ պարտադրված անարգ այս իշխանություններին ու մտածենք՝ գալիք սերունդին հպարտ Հայաստան թողնելու մասին:


Հային շատ են արմատախիլ արել. ազնվականության դասը վերացրին, մտավորականներին, պատմությունը, հետո ցեղասպանեցին, հետո կտրեցին հայրենի հողից, հետո արտագաղթ, երբ կվերագտնենք մեզ, մի՞թե մեր ազնվականությանը դասը չի վերականգնվի:

Այսօր, մեղմ ասած, շատ անմխիթար է մեր վիճակը: Բայց ես համոզված եմ, որ ամեն բան դառնում է՝ դեպ իր առանցքը: Իսկ մեր առանցքը՝ մաքուր է, հուսալի: Դրանում ես կասկած չունեմ: Թե ինչ էր իրենից ներկայացնում հայ ազնվականությունը, դա առանձին խոսակցության նյութ է: Միայն հիշեցնեմ, թե դրա ամենաեռանդուն ջատագով մեր պատմիչը՝ ինչով էր պայմանավորում այն. Տեսակի ազնվություն և Հայրենիքին մատուցած ծառայություն:  Ես կասկած չունեմ, որ գալու է մի օր, երբ մեկ արմատից ծագող մեր ազգը, իրենից վանած  ներքին և արտաքին բոլոր վարակները, հասկանալու է դարերի խորքից եկող այս իմաստությունը, և վերականգնվելու է Հայկյան շիվից ծնված Հայոց ազնվականությունը: Իսկ թե ե՞րբ կգա այդ օրը, ե՞րբ  Հայը կվերագտնի իր նախնական մաքրությունը, դա կախված է միայն և միայն մեր մտավորականությունից: Սերտենք մեր պատմությունը, սրբագրենք նրա թերթերը, զատենք սուտը ճշմարտից, ու փոխանցենք դա սերունդներին, և կգա մի օր, երբ կապրենք ա՛յն Հայաստանում, ուր ապրել են հպարտ և կենսախինդ մեր նախնիները:

 

 

 

Այս թեմայով

Ֆեյսբուք

Հայագիտություն

«ՖրիՎոյսՆյուզ»ՍՊԸ

Էլ. փոստ՝ info@armfvn.com

Գովազդի համար զանգահարել՝ (+374)93789764

© All rights reserved

Գտեք Մեզ`