Նոր կադրեր Ապրիլյան պատերազմ․ ապրիլի 2, Սեյսուլան, ազատագրված հերոսական 116 մարտական դիրքը օդից

Նոր կադրեր Ապրիլյան պատերազմ․ ապրիլի 2, Սեյսուլան, ազատագրված հերոսական 116 մարտական դիրքը օդից

Հայոց հնագույն այբուբենը՝ հիքսոսյան այբուբենը, Մաշտոցյան գրերի հիմք

25/08/2014 01:27

Հայոց հնագույն այբուբենը՝ հիքսոսյան այբուբենը, Մաշտոցյան գրերի հիմք

«Ազատ Ձայն» լրատվականն իր ընթերցողին է ներկայացնում, թե ինչպես է Մեսրոպ Մաշտոցը վերագտել հայոց գրերի նախահիմք հանդիսացող հիքսոսյան կամ հին հայկական այբուբենը: Այս երկու այբուբենների միջև ընկած ժամանակահատվածը շուրջ 20 դար է, սակայն ինչպես երևում է ժամանակը չի կարողացել ամբողջությամբ ջնջել մեր նախնիների ստեղծած ամենավաղագույն այբուբենը, որը հիմք է հանդիսացել հնդկական բրահմի այբուբենի, փյունիկյան, սեմական, Ասիայի բոլոր այբուբենների և Աֆրիկայի այբունների ստեղծման համար:

Ստորև ձեզ կներկայացնենք մեծ հայագետ Սուրեն Այվազյանի «Հնագույն Հայաստանի Մշակույթի Պատմություն» գրքից մի հատված՝ նվիրված հայոց գրերի ծագմանը:

«Վերջին տարիների ուսումնասիրություններն ամենայն որոշակիությամբ ցույց տվեցին, որ Հին Հայաստանում, իրոք, գոյություն են ունեցել մինչմաշտոցյան գրեր, և օրեցօր ավելանում են այն հաստատող ծանրակշիռ ապացույցները:

Հին հայկական այբուբենի մասին միանգամայն որոշակիորեն մատնանշում են IV-V դարերի հայ պատմիչները՝ Կորյունը, Ղազար Փարպեցին, Մովսես Խորենացին: Այն ժամանակներում, երբ եկեղեցին աստվածացրել էր Մաշտոցի անձը և օրհնանքներում նշում էր, որ այբուբենի ստեղծմանը մասնակցել են աստվածային ուժերը, այդ համեստ գիտնականները՝ Մաշտոսի աշակերտներն ու զինակիցները, ձգտեցին սերունդներին հասցնել Մաշտոցի սխրանքի իսկական էությունը:

Կորյունը գրում է, որ հին հայկական գրերը պատահաբար հայտանբերել է «ասորւոց» եպիսկոպոս Դանիելը հին ժողովուրդների գրերի ժողովածուում: Կորյունը միանգամայն որոշակիորեն  գտած այդ գրերը անվանում է «հայ այբուբենի գրեր»: Մեկ այլ պատմիչ՝ Ղազար Փարպեցին, նույնպես վկայում է, որ «բարեպաշտ այր Դանիել եպիսկոպոսի մոտ եղել հայկական գրեր»:

Մովսես Խորենացին հայտնում է, որ Վռամշապուհ թագավորի պատվիրակ Վահրիճը «ուղևորվեց Դանիելի մոտ և մանրամասնորեն ծանոթացավ հնագույն ժամանակներում հորինված գրերին»:

Ուշագրավ է միջնադարյան պատմիչ Վարդան Մեծի (XII-XIII դարեր) խիստ հետաքրքիր հաղորդումը, որն առաջինը հիմնվեց փաստական նյութի վրա, որպեսզի հերքի Մաշտոցի «ոչնչից» այբուբեն ստեղծելու մասին տարածված առասպելները: Ահա այդ հատվածը Վարդան Մեծի  «Տիեզերական Պատմություն»-ից: Հայ գրերի գոյությունը հնագույն ժամանկներում ապացուցվել է Լևոն թագավորի օրոք, երբ Կիլիկիայում գտան մի դրամ, որի վրա հայկական տառերով գրված էր «Հայկազունի հեթանոս թագավորի անունը: Հենց այս այբուբենի թերություններն է լրացրել վերականգնողը և կարգավորողը, այսինքն՝ Մեսրոպ Մաշտոցը»:

Պատահական չէ, որ Վարդան Մեծը Մաշտոցին անվանել է «վերականգնող և կարգավորող», քանի որ նա, իրոք, վերականգնել է հին այբուբենը, այն հիմք է ընդունել, ապա լրացրել ու կարգի բերել:

Բացի այդ, Մովսես Խորենացին հայտնում է, որ Դանիելի մոտից հայտնաբերված այբուբենը չէր կարող արտահայտել հայոց լեզվի կապակցող հնչյունները, այսինքն՝ չունեն ձայնավորներ, որի պատճառով այն միաժամանկ մոռացվեց:

Վարդան Մեծը վկայում է. «Հնագույն ժամանակներից տառերը, որ գտնվել են Դանիելի մոտ, անբավարար լինելով արտահայտելու մեր լեզվի հնչյունները, մոռացության տրվեցին և սկսեցին օգտագործվել հունական, սիրիական և պարսկական տառեր»:

Այսպիսով, Մաշտոցը վերցրեց հին հայկական գրերի թերությունը՝ ձայնավորների բացակայությունը: Բայց այստեղ էլ Մաշտոցը «ոչնչից» չհորինեց ձայնավորներ: Նա սկսեց որոնումները: Աhա թե ինչպես է նկարագրում Մովսես Խորենացին նրա ստեղծագործական պահը. «Եվ տեսնում է (Մաշտոցը) ոչ այն է երազում, ոչ այն է արթմնի իր սրտի խորքում, հոգու աչքերին հայտնվող աջը, որ գրում է քարի վրա Ա, Ե, Ի, Ո, Ու: Քանի որ քարի վրա, ինչպես ձյան վրա, երևում էին տառերի հետքերը»:

Հետաքրքիր է մի մանրամասն, որ հիշատակում է Խորենացին: Տառերը Մաշտոցին երևացել են քարի վրա գրված: Այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ հատկապես նշելով Մաշտոցի ստեղծագործական միտքը, Խորենացին գիտակցորեն ուզում է ընթերցողին հասցնել այն գաղափարը, որ այբուբենի  ստեղծումը Մաշտոցի գործն է, որը քարի վրա հայտնաբերել է իրեն անհրաժեշտ տառերի ուրվագծերը: Եվ հենց այդ տառերն են՝ միայն ձայնավորները, որ պատմաբանները համարում են հայտնագործություն, այբուբենի ստեղծման պրոբլեմի լուծում:

Հենց այդ թերությունն էլ՝ ձայնավորների բացակայությունը ցույց է տալիս հին այբուբենի կապը հիքսոսյան կամ հին հայկական այբուբենի հետ, որին այնքան բնորոշ է ձայնավորների նկատմամբ անտարբերությունը և որի հիման վրա ստեղծվել են սեմական աշխարհի այբուբենները:

Դժվար է մարդկային պատմության մեջ գտնել առավել եզակի մի երևույթ, քան հիքսոսյան աշխարհը: Ապշեցուցիչ է այն պարգևը, որ մարդկությանը բերել է հիքսոսների ստեղծագործական հանճարը, աշխարհում առաջին այբուբենից մինչև առաջին մարտակառքը, երկաթի ձուլումից մինչև առաջին օրացույցը՝ կայուն տարով, համեմատած նրա կարճատև քաղաքական կյանքի հետ:

Հիքսոսները Եգիպտոսում հայտնվել են մ.թ.ա. մոտ 1710 թվականին Միջին և Նոր թագավորությունների միջև եղած ժամանակաշրջանում, և մնացել են մինչև մ.թ.ա. 1580 թվականը:

Գիտությանը միայն մի պատմիչ է հայտնի, ով նկարագրել է հիքսոսների՝ Հայկական լեռնաշխարհից Եգիպտոս կատարած արշավանքը: Նա առաջինն է, որ հայտնում է օտարերկրացիների անունը: Այդ պատմիչը եգիպտական քուրմ Մանեթոնն է (IV-III դար մ.թ.ա.): Հիքսոսների մասին ամենաստույգ աղբյուրը Եվսեբիոս Կեսարացու «Ժամանակագրության» հայերեն թարգմանությունն է: Կեսարացին միակ և վերջին պատմիչն է, որ հիքսոսների պատմությունը շարադրելիս անմիջապես օգտվել է Մանեթոնից: Հիքսոսների մասին մենք այստեղ մանրամասն չենք խոսի: Նշենք միայն, որ հիքսոս բառում աչքի է զարնում հայկական էթնիկական «հայ» տերմինը: Այդ ժամանակ Հայկական լեռնաշխարհում գոյություն է ունեցել Հայասա պետությունը՝ հայերի բնօրրանը, և հիքսոսները արշավել են հենց այդ խոշոր կենտրոնից, որտեղ մ.թ.ա. II հազարամյակի սկզբում հայտնագործվել է երկաթաձուլման պրոցեսը: Հիքսոսների ամենամեծ ծառայությունն այն է, որ նրանք առաջինն են այբուբեն հորինել:

Մեծամորի պեղումներից և այնտեղ գաղափարագրեր հայտնաբերելուց հետո, միանգամայն ակնհայտ է, որ հիքսոսներն իրենց հայրենիքում ունեցել են գաղափարագրեր և կարող էին հասնել այբուբենի գաղափարին ոչ թե Եգիպտոսում, այլ հենց իրենց հայրենիքում՝ Հայաստանում: Այսինքն՝ հայերը հանգել են այբուբենի գաղափարին՝ ելնելով հենց իրենց գաղափարագրերից և կատարել են այդ սխրանքը հենց Հայաստանում:

Այսպիսով, մ.թ.ա. XVIII դարը եղել է առաջին անձայնավոր այբուբենի ստեղծման դար, որը սկիզբ է դրել Ասիայի, Աֆրիկայի և Եգիպտոսի այբուբեններին: Հիքսոսյան այբուբենի, հին հայկական գաղափարագրերի ու Մեծամորում գտնված գաղափարագիր նշանների համեմատությունը ցույց է տալիս դրանց լիակատար նմանությունը, անտարակուսելի ծագումնաբանական կապը: Վերականգնվեց այն վճռորոշ փաստը, որը առաջնակարգ նշանակություն ունի հայկական այբուբենի ուղիների ուսումնասիրման համար:

Հայերի և հիքսոսների բառապաշարի նմանությունները, հիքսոսների Եգիպտոս տարած մարտակառքերը, որոնց նյութը ծնունդ էր առել Արարատ լեռան շրջակայքում, Նեղոսի ափին Ավարիս մայրաքաղաքի հիմնելը, հիքսոսների ծանոթ լինելը երկաթաձուլմանը, որն առաջին անգամ իրագործվել է Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններում և, ի վերջո, այսպիսի փաստերի կողքին ամենակարևորը՝ հիքսոսների ու հայերի գաղափարագրային այբուբենի ծագումնաբանական կապը, թվում է՝ հաստատում են մեր կարծիքը:

1967թ. ապացուցվեց, որ հնդկական բրահմի այբուբենը (մ.թ.ա. XV դար) սկիզբ է առել հիքսոսյան այբուբենից և մի շարք նմանություններ ունի Մեծամորի գաղափարագրերի և հին հայկական ձեռագրերում հանդիպող գաղափարագրերի հետ:

Ինչպես հայտնի է, բրահմի այբուբենն իր ազդեցությունն է թողել հին արաբական թվականների ծագման վրա: Հստակորեն նշմարվում է նաև ծագումնաբանական կապը բրահմի այբուբենի թվականների և հիքսոսյան ու հին հայկական գաղփարագրերի միջև:

Հետաքրքիր է վեց ձայնավորների ու կիսաձայնավորների (որոնցով Մաշտոցը լրացրեց հին հայկական այբուբենը) համեմատությունը բաբելոնյան սեպագրերի հինգ ձայնավորների (ա, ե, ի, ու, ո՝ւ) հետ: Մաշտոցի ձայնավորները գրեթե լիովին համընկնում են բաբելական սեպագրերի հետ: Հենց այդ քարի վրա դրոշմված բաբելական ձայնավոր սեպագրերն էին պակասում այբուբենին, որին և Մաշտոցը հնչեղություն տվեց:

Այսպիսով, Մաշտոցի ստեղծած նոր հայկական այբուբենի էությունը հանգում է այդ ձայնավորների հայտնագործմանը, որոնք համանման են բաբելական սեպագրերին, և ձայնավորների պակասը հին հայկական (հիքսոսյան) այբուբենում լրացնելուն: Ինչպես հայտնի է, ի տարբերություն բաբելական սեպագրերի՝ եգիպտական գաղափարագրերը (Ֆր. Շամպոլիոնի «գաղափարագիր այբուբենը») ձայնավորներ չունեն, որը հատուկ է եղել ձայնավորների նկատմամբ ունեցած անտարբերությունը և, Եգիպտական գաղափարագրերի հիման վրա հիքսոսների սետղծած այբուբենում դրանք բնականաբար պետք է բացակայեին:

Փյունիկցիները կամ, թերևս հույները, առաջինը հիքսոսյան այբուբենի սկզբունքը միացրի բաբելոնյան հնչեղության սկզբունքի հետ, մինչդեռ բուն Հայաստանում այդ սկզբունքը ձայնարկության բացակայության պատճառով տեղը զիջեց սեպագրերին, իսկ հետո հունական, ասորական և այլ գրերի, որոնք միայն մի առավելություն ունեին՝ հնչեղություն և բազում թերություններ՝ կապված հայոց լեզվի արտահայտչական յուրահատկությունների հետ:

Այբուբենի սկզբունքը ձայնարկման սկզբունքին միացնելը հայերի մոտ ուշացավ: Հայկական տառերի հնամենի ձևը բացատրվում է այն բանով, որ նրա հիմքում ընկած է աշխարհի հնագույն այբուբենը՝ հիքսոսյան այբուբենի հետագա ձևը:

Հնագույն հայկական այբուբենի մոռացմանը նպաստել է քաղաքական իրադրությունը: Հայտնի է, որ հիքսոսները, նվաճելով Եգիպտոսը, այնտեղ մտցրին օրացույց, ստեղծեցին այբուբեն և, չնայած այն բանին, որ հիքսոսյան օրացույցն ու այբուբենն ակնհայտորեն առաջադիմական էին, եգիպտացիները հիքսոսների վտարումից հետո հրաժարվեցին դրանցից: Եգիպտացիների համար հին գրերին վերադառնալը նշանակում էր մշակութային զարգացման ազգային ձևերի վերականգնում, որպես երկրի ինքնուրույն քաղաքական զարգացման պայմաններից մեկը:

Ահա թե ինչու Մաշտոցի՝ հին հայկական այբուբենի վերադառնալը, այն ձայնավորելը և նոր, միանգամայն ամբողջական այբուբենի երևան գալը այդպիսի հսկայական նշանակություն ունեցավ հայ ժողովրդի կյանքում:

Այբուբենի հանտնագործությունը սերտորեն կապված է արտադրական ուժերի զարգացման հետ, որը հաջորդեց երկաթաձուլմանը: Այլ կերպ ասած, այբուբենը երևան եկավ երկաթի շնորհիվ, գերեի հսկայական պատկերագաղափարական՝ գաղափարագրային համակարգը պարզեցվեց, հարմարեցվեց գործնական պահանջներին:

Հայաստանում այբուբենն այդպես էլ անվանվեց՝ «երկաթե դարե գիր», երկաթագիր:

Հին հայկական գրերը, սակայն, իսպառ և ամենուրեք չէ, որ մոռացության տրվեցին: Դրանք զարգացան  առանձին հայկական հեթանոսական տաճարներում՝ Ասորիքում, Պաղեստինում, Եգիպտոսում, ուր չէին թափանցել քաղաքական հովերը, որ իշխում էին Հայաստանում:

Նշենք, որ ավելի քան 20 դար է ընկած հիքսոսյան և Մաշտոցյան այբուբենների միջև»:

 

Հայոց հնագույն այբուբենը՝ հիքսոսյան այբուբենը, Մաշտոցյան գրերի հիմք Հայոց հնագույն այբուբենը՝ հիքսոսյան այբուբենը, Մաշտոցյան գրերի հիմք

Այս թեմայով

Ֆեյսբուք

Հայագիտություն

«ՖրիՎոյսՆյուզ»ՍՊԸ

Էլ. փոստ՝ info@armfvn.com

Գովազդի համար զանգահարել՝ (+374)93789764

© All rights reserved

Գտեք Մեզ`